Niedoczynność tarczycy wpływa na tempo metabolizmu i ogólną sprawność organizmu. W leczeniu odpowiednie odżywianie odgrywa bardzo ważną rolę, ponieważ prawidłowo zbilansowana dieta przy niedoczynności tarczycy może wspomagać działanie leków, poprawiać samopoczucie i ograniczać przyrost masy ciała. Ważne jest, by wiedzieć, co jeść przy niedoczynności tarczycy, a które produkty ograniczać. Sprawdź, jak powinien wyglądać zdrowy jadłospis przy niedoczynności tarczycy.
Spis treści:
- Czym jest niedoczynność tarczycy?
- Rodzaje niedoczynności tarczycy
- Dieta przy niedoczynności tarczycy – podstawowe zasady
- Co jeść przy niedoczynności tarczycy?
- Czego unikać w diecie przy tarczycy?
- Dieta przy chorej tarczycy – bez glutenu czy bez nabiału?
Czym jest niedoczynność tarczycy?
Niedoczynność tarczycy to schorzenie, w którym gruczoł tarczowy wytwarza zbyt małe ilości kluczowych hormonów – tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). Substancje te regulują tempo przemiany materii, wpływają na pracę mięśni, układu nerwowego i krążenia oraz gospodarkę energetyczną organizmu. Ich niedobór prowadzi do spowolnienia procesów metabolicznych, co objawia się m.in. zmęczeniem, zwiększoną masą ciała, uczuciem zimna, suchością skóry czy zaburzeniami koncentracji. Niedoczynność może wynikać z autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto), zabiegów chirurgicznych, leczenia jodem promieniotwórczym, a także z niedoborów jodu.
Objawy niedoczynności tarczycy to między innymi:
- zwiększenie masy ciała,
- zmniejszenie tolerancji wysiłku i ogólne osłabienie,
- senność,
- zaburzenia pamięci i problemy z koncentracją,
- łatwe marznięcie,
- zmniejszona potliwość,
- nadmierne rogowacenie naskórka, np. na łokciach,
- obrzęk podskórny, powodujący pogrubienie rysów twarzy,
- łamliwe, suche i przerzedzone włosy,
- wypadanie brwi,
- osłabienie tętna i ciche tony serca,
- ochrypły, matowy głos,
- zaparcia,
- zmniejszone wydalanie wody,
- u kobiet: zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, poronienia,
- u mężczyzn: osłabienie libido,
- zaburzenia pamięci,
- depresja.
Rodzaje niedoczynności tarczycy
- Niedoczynność pierwotna – powoduje, że stężenie TSH jest podwyższone, a wartości fT4 obniżone, a fT3 obniżone lub w normie.
- Niedoczynność subkliniczna – TSH jest podwyższone, natomiast stężenia fT4 i fT3 pozostają w normie.
- Niedoczynność wtórna – TSH i ft4 są obniżone, a stężenie fT3 jest niskie lub prawidłowe.
Dieta przy niedoczynności tarczycy – podstawowe zasady
Dieta przy niedoczynności tarczycy może przynieść zauważalne efekty już po kilku tygodniach. Rezultaty to m.in.:
- spowolnienie procesu zapalnego choroby Hashimoto,
- zmniejszenie ryzyka chorób współistniejących,
- dostarczenie odpowiednich składników pokarmowych i odżywienie organizmu,
- poprawa przyswajalności leków,
- wsparcie w uzyskiwaniu prawidłowej masy ciała,
- poprawa samopoczucia.
Głównym zaleceniem w diecie przy niedoczynności tarczycy jest prawidłowe przyjmowanie leku stosowanego w leczeniu choroby – lewotyroksyny. Należy zażywać go na czczo, najlepiej 30–60 minut przed śniadaniem, popijając niewielką ilością wody. W tym czasie należy unikać picia kawy oraz produktów sojowych, ponieważ mogą one obniżać wchłanianie lewotyroksyny. Nie zaleca się również przyjmowania preparatu razem z posiłkiem bogatym w błonnik pokarmowy. Dla uzyskania stabilnych wyników leczenia ważne jest także przyjmowanie leku codziennie o tej samej porze.
Aby poprawić przyswajalność leku, należy także:
- przyjmować go godzinę przed śniadaniem,
- zadbać o odpowiednią podaż witaminy C w śniadaniu,
- popić lek wodą o niskiej zawartości składników mineralnych (zwłaszcza wapnia).
Podstawowe zasady diety tarczycowej to:
- dążenie do uzyskania i utrzymania prawidłowej masy ciała – w przypadku nadwagi lub otyłości oznacza to przestrzeganie diety niskokalorycznej i regularne uprawianie umiarkowanej aktywności fizycznej;
- komponowanie posiłków tak, by dostarczały wszystkie niezbędne makroskładniki w odpowiednich proporcjach;
- bilansowanie diety dla tarczycy tak, aby 20–30% energii pochodziło z białka – zawarta w nim tyrozyna (aminokwas egzogenny) jest niezbędna do produkcji hormonów tarczycy, takich jak tyroksyna (T4).
- dostarczanie 20-35% energii z tłuszczów, z przewagą nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, które wykazują działanie przeciwzapalne – należy też ograniczyć tłuszcze trans i nasycone, ponieważ mogą hamować produkcję hormonów tarczycy;
- dostarczani 45-60% energii z węglowodanów, najlepiej z produktów pełnoziarnistych, warzyw i owoców – ze względu na często występującą obniżoną wrażliwość na insulinę, warto zwracać uwagę na indeks i ładunek glikemiczny posiłków, aby wspierać prawidłową gospodarkę hormonalną i metaboliczną organizmu.
Sprawdź także: Jesienne kiszonki – właściwości
Co jeść przy niedoczynności tarczycy?
Dieta przy niedoczynności tarczycy powinna wspierać metabolizm, dostarczać składniki niezbędne do produkcji hormonów oraz działać przeciwzapalnie. Najlepiej sprawdza się model żywienia inspirowany dietą śródziemnomorską, bogatą w warzywa, zdrowe tłuszcze i pełnowartościowe białko.
Oto produkty, które warto włączyć do codziennego jadłospisu:
- tłuszcze roślinne: oliwa z oliwek, awokado, orzechy, pestki i nasiona (siemię lniane, słonecznik, chia);
- ryby: łosoś, makrela, śledź, sardynki, pstrąg – są źródłem kwasów omega-3;
- chude źródła białka: drób, jaja, rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca, fasola), a także tofu i tempeh;
- warzywa i owoce – w dużych ilościach, najlepiej różnokolorowe; dostarczają antyoksydanty, błonnik i witaminy;
- produkty pełnoziarniste: kasze (gryczana, jaglana, quinoa), płatki owsiane, brązowy ryż, pieczywo razowe, pomagają utrzymać stabilny poziom glukozy i wspierają metabolizm;
- zioła i przyprawy: kurkuma, imbir, oregano, bazylia, czosnek – działają przeciwzapalnie;
- fermentowane produkty mleczne: jogurt naturalny, kefir, maślanka – wspierają mikroflorę jelitową i poprawiają wchłanianie składników odżywczych;
- woda mineralna i ziołowe napary.
Na takiej diecie wcale nie musisz rezygnować ze smaku – przepisy diety tarczycowej na pożywne, kolorowe i łatwe w wykonaniu dania pomagają skomponować urozmaicone, pyszne menu. Jeśli nie wiesz, jak samodzielnie przygotowywać posiłki przy niedoczynności tarczycy lub nie masz na to czasu, rozważ dietę pudełkową. Pamiętaj, że w przypadku każdej diety najważniejsze jest dopasowanie jej do indywidualnych potrzeb organizmu i celów. Taką możliwość oferujemy w cateringu Wygodna Dieta. W ramach wykupionego planu zapewniamy Ci bezpłatne konsultacje z doświadczonym dietetykiem i profesjonalne wsparcie w doborze jadłospisu pudełkowego i spersonalizowaniu go do Twoich osobistych wymagań. Możesz zdecydować się na plan z naszej oferty albo samodzielnie skomponować swój jadłospis w ramach diety z wyborem menu. W takim wariancie możesz stworzyć dla siebie wspierającą leczenie dietę przy Hashimoto czy idealną dietę przy insulinooporności.
Czego unikać w diecie przy tarczycy?
Przy niedoczynności tarczycy produkty, które warto ograniczać, to przede wszystkim te, które mogą sprzyjać stanom zapalnym lub utrudniać utrzymanie prawidłowej masy ciała. Są to m.in.:
- gotowe dania i słodycze – zawierają dużo cukru, tłuszczów trans i konserwantów;
- tłuste wędliny, parówki, pasztety, konserwy i mięsa przetworzone – są źródłem nasyconych tłuszczów i soli w dużych ilościach;
- produkty z oczyszczonej mąki pszennej, m.in. białe pieczywo, makaron czy biały ryż – mają wysoki indeks glikemiczny;
- tłuszcze nasycone, m.in. masło, smalec, olej kokosowy – w nadmiarze mogą hamować produkcję hormonów tarczycy i zaburzać gospodarkę lipidową;
- słodkie napoje gazowane, energetyczne i słodkie soki – są źródłem cukrów prostych.
Osoby z niedoczynnością tarczycy w diecie powinny zwrócić szczególną uwagę na produkty, które mogą wpływać na wchłanianie jodu i funkcjonowanie gruczołu tarczowego. Są to warzywa z rodziny kapustowatych (krzyżowych), czyli:
- kapusta,
- brokuły,
- kalafior,
- brukselka,
- jarmuż,
- rzepa.
Zawierają one związki siarki (glukozynolany), które w nadmiarze mogą ograniczać przyswajanie jodu, zwłaszcza w diecie ubogiej w ten pierwiastek. Nie oznacza to, że należy ich unikać, ale zaleca się spożywanie ich po obróbce termicznej, w kontrolowanych ilościach. Gotowanie i blanszowanie rozkłada część substancji wolotwórczych, a wysoka temperatura dezaktywuje enzymy odpowiedzialne za ich działanie.
Warzywa krzyżowe mają liczne właściwości prozdrowotne i dostarczają:
- błonnik pokarmowy,
- witaminę C,
- kwas foliowy,
- antyoksydanty,
- związki o działaniu przeciwnowotworowym.
Regularne spożywanie tych warzyw może zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów piersi, prostaty czy układu pokarmowego. W literaturze medycznej opisano jedynie pojedyncze przypadki zaburzeń funkcji tarczycy związanych z ekstremalnym spożyciem surowych warzyw kapustnych. To pokazuje, że takie sytuacje są wyjątkowo rzadkie, a w praktyce spożywanie warzyw kapustnych w umiarkowanych ilościach może przynieść wiele korzyści.
Dieta przy chorej tarczycy – bez glutenu czy bez nabiału?
W internecie niestety funkcjonuje wiele mitów o tym, co jeść przy niedoczynności tarczycy i na jaką dietę przejść. Wiele z nich dotyczy stosowania jadłospisów eliminacyjnych np. bezglutenu czy bez nabiału, które często są traktowane jako uniwersalne. Tymczasem sposób odżywiania przy chorobach tarczycy powinien być zawsze dopasowany indywidualnie do stanu zdrowia i wyników badań.
Rzeczywiście choroby autoimmunologiczne, takie jak celiakia i Hashimoto, często występują razem i wówczas dieta bezglutenowa jest konieczna. U pacjentów z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy, takimi jak Hashimoto, celiakia występuje w ok. 1,6% przypadków, a w ogólnej populacji choruje na nią 0,5–1%. Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego (POLSPEN) dieta bezglutenowa jest zalecana jedynie u osób z Hashimoto, u których współwystępuje celiakia. U pacjentów dobrze tolerujących gluten nie wykazano, by jego eliminacja przynosiła jakiekolwiek korzyści zdrowotne. Co więcej, nieuzasadnione stosowanie diety bezglutenowej może prowadzić do niedoborów pokarmowych.
Podobnie wygląda sytuacja z nabiałem – jego ograniczenie ma sens wyłącznie w przypadku nietolerancji laktozy lub alergii na białka mleka krowiego.
Bibliografia:
- Zakrzewska E., Zegan M., Michota-Katulska E., Zalecenia dietetyczne w niedoczynności tarczycy przy współwystępowaniu choroby Hashimoto, 2015.
- Ratajczak A., Moszak M., Grzymisławski M., Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto, 2017.
- Shaukat A., Levitt M. D., Taylor B. C., Systematic review: effective management strategies for lactose intolerance, „Alimentary Pharmacology & Therapeutics”, 2010.
- Roy A., Laszkowska M., Sundström J., Prevalence of Celiac Disease in Patients with Autoimmune Thyroid Disease: A Meta-Analysis, „Thyroid”, 2016.
- Guandalini S., Polanco I., Nonceliac gluten sensitivity or wheat intolerance syndrome?, „Journal of Pediatrics”, 2015.
- Łącka K., Maciejewski A., Współczesne poglądy na temat etiopatogenezy autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto), 2011.
- Obrzut M., Słoma-Krześlak M., Niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto, Warszawa, 2024.
