Ketony w moczu a dieta ketogeniczna

Dieta ketogeniczna to sposób żywienia, w którym znacząco ogranicza się węglowodany, na korzyść zwiększenia udziału tłuszczu w diecie. Coraz więcej osób decyduje się na tego typu sposób odżywiania ze względu na liczne potencjalne korzyści zdrowotne, takie jak utrata masy ciała, poprawa poziomu energii oraz lepsza kontrola poziomu cukru we krwi. Ważnym elementem skutecznego stosowania tej diety jest monitorowanie poziomu ketonów w organizmie, co można łatwo zrobić za pomocą badania z moczu. Kiedy warto badać ketony w moczu i czy jest to dobra metoda monitorowania skuteczności diety keto?

Spis treści

1. Co to są ketony i dlaczego pojawiają się w moczu?
2. Czy obecność ketonów w moczu jest oznaką skuteczności diety ketogenicznej?
3. Jak monitorować poziom ketonów w moczu na diecie ketogenicznej?
4. Praktyczne porady dotyczące kontroli poziomu ketonów na diecie ketogenicznej

Co to są ketony i dlaczego pojawiają się w moczu?

Ketony (ciała ketonowe) to produkty wątrobowego metabolizmu niektórych aminokwasów i kwasów tłuszczowych. Są to substancje, takie jak: acetooctan, beta-hydroksymaślan i aceton, które organizm produkuje, gdy nie ma wystarczającej ilości glukozy (cukru) do wykorzystania jako źródła energii.

Pojawienie się ketonów w moczu może świadczyć o stanie, w którym organizm zaczyna zużywać tłuszcze jako główne źródło energii, zamiast węglowodanów (zmiana źródła energii dla mózgu z glukozy na ciała ketonowe). Może to mieć miejsce w przypadku stosowania diety niskowęglowodanowej, długotrwałego wysiłku fizycznego (tzw. ketozy powysiłkowej) czy stosowania postu. Ketony w moczu na diecie keto są pożądanym stanem i zazwyczaj dąży się do osiągnięcia wartości do 3,0 mmol/l. Jeśli chcesz przejść na dietę keto i mieć pewność, że Twój organizm na tym skorzysta, zdecyduj się na catering pudełkowy. Skomponowana przez dietetyka ketogeniczna dieta pudełkowa daje pewność, że wszystkie posiłki są dobrze zbilansowane i pełnowartościowe.

Sprawdź także: Dieta niskowęglowodanowa – kompletny przewodnik

Czy obecność ketonów w moczu jest oznaką skuteczności diety ketogenicznej?

Ile ketonów w moczu będzie świadczyło o tym, że organizm jest w ketozie? Ketony w moczu 5 mg/dl lub 10 mg/dl nie świadczą o stanie ketozy. Dopiero ketony w moczu wynoszące od 15 do 30 mg/dL będą wskazywały na ketozę. Przykładowo ketony w moczu 16 mg/dL oznaczają, że organizm znajduje się w stanie lekkiej ketozy, co wskazuje na skuteczne rozpoczęcie spalania tłuszczów jako głównego źródła energii i jest typowe dla osób stosujących dietę ketogeniczną. Ketony w moczu 10 mg/dl nie są takim sygnałem.

O utrzymującym się stanie ketozy świadczą:

• ketony w moczu 40 mg/dL,
• ketony w moczu 50 mg/dL,
• ketony w moczu 80 mg/dL.

Tego typu wartości obserwuje się przy intensywnym stosowaniu diety ketogenicznej, zwłaszcza po okresach postu lub przy bardzo niskiej podaży węglowodanów.

Z kolei ketony w moczu przekraczające 180 mg/dL to wynik, który może wskazywać na nieleczoną cukrzycę (typu 1 oraz późna forma typu 2). Jest to wartość, która powinna zaniepokoić, zwłaszcza jeśli obserwowane są objawy, takie jak: nudności, zmęczenie, senność czy zawroty głowy, ponieważ może to prowadzić do kwasicy ketonowej.

Jak monitorować poziom ketonów w moczu na diecie ketogenicznej?

Istnieje kilka metod monitorowania stanu ketozy. Zazwyczaj dokonuje się pomiarów stężeń acetooctanu w moczu, beta-HB we krwi lub acetonu w oddechu. Badanie ketonów w moczu oznaczane jest zazwyczaj metodą półilościową, co powoduje znaczną niepewność pomiaru. Badając kwas acetooctowy z moczu ocenia się zabarwienie pola reakcyjnego z pomocą czytnika pasków. Metoda ta jest łatwa i szybka w wykonaniu, stosunkowo tania i bezbolesna, ale stężenie ketonów w moczu nie stanowi dokładnego odzwierciedlenia ich stężenia we krwi.

Badając ketony w moczu, należy pamiętać, iż wynik kwasu acetooctowego z moczu może zależeć od stanu nawodnienia (odwodnienie może dawać wynik fałszywie dodatni). Wpływ na wyniki mogą mieć także przyjmowane leki czy nieprawidłowo przechowywane paski do pomiaru. Taki sposób oceny ketozy może mieć zastosowanie np. w przypadku pacjentów z padaczką, kiedy nie ma potrzeby utrzymania ketozy, a także w przypadku chorych z powtarzanym schematem diety, którzy w warunkach szpitalnych, podczas wizyt kontrolnych i tak mają zalecane pomiary kwasu beta-hydroksymasłowego we krwi.

Praktyczne porady dotyczące kontroli poziomu ketonów na diecie ketogenicznej

Kontrola poziomu ciał ketonowych jest ważnym aspektem, który pozwala oceniać efektywność diety ketogenicznej. Aby utrzymać organizm w stanie ketozy, warto regularnie monitorować poziomy ketonów za pomocą testów moczu, krwi lub oddechu. Najbardziej dokładne są pomiary z krwi, które dostarczają precyzyjne informacje o ilości beta-hydroksymaślanu – głównego ciała ketonowego we krwi.

Oprócz tego oczywiście ważne jest również dbanie o odpowiednie proporcje makroskładników w diecie: wysoki udział tłuszczów, umiarkowaną ilość białka i minimalne spożycie węglowodanów. Aby wspomóc produkcję ketonów, niektóre osoby wprowadzają dodatkowo okresowy post, który naturalnie zwiększa stężenie ketonów. Nie należy również zapominać o odpowiednim nawodnieniu i elektrolitach – sód, potas oraz magnez są kluczowe dla utrzymania równowagi elektrolitowej i pomagają uniknąć tzw. „keto grypy”. Ponadto wspierają optymalne funkcjonowanie organizmu w stanie ketozy.

Jak obniżyć ketony w moczu? Przede wszystkim, należy zwiększyć spożycie wody, co pomoże organizmowi wypłukać nadmiar ketonów i wspierać prawidłowe funkcjonowanie nerek. Dodatkowo można nieco zwiększyć ilość węglowodanów w diecie i monitorować podaż białka, ponieważ nadmiar białka może prowadzić do glukoneogenezy wpływającej na poziom ketonów.

Bibliografia:

1. Gudej-Rosa S., Dieta ketogenna w praktyce medycznej, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2024.
2. Dudzińska M., Dieta ketogenna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2014.
3. Chmiel I., Łojko D., Nutripsychiatria, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2024.