Każdy z nas choć raz w życiu zmagał się z biegunką, to powszechna dolegliwość, która może dotknąć zarówno dzieci, jak i dorosłych i doprowadzić do znacznego osłabienia organizmu. Niezależnie od przyczyny, odpowiednia dieta odgrywa bardzo ważną rolę w łagodzeniu objawów, regeneracji układu pokarmowego oraz powrocie organizmu do pełni sił. Sprawdź, co można jeść jak się ma biegunkę, a jakie jedzenie jest niewskazane.
Spis treści
- Najczęstsze przyczyny biegunki
- Jaka dieta przy biegunce będzie najlepsza?
- Lekka dieta przy biegunce i nawadnianie
- Co można jeść przy rozwolnieniu?
- Jaka dieta po biegunce jest zalecana i co jeść w okresie powrotu do zdrowia?
- Czego unikać przy biegunce? Produkty niezalecane
Najczęstsze przyczyny biegunki
Biegunka, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), oznacza wydalanie minimum trzech luźnych lub wodnistych stolców w ciągu jednej doby. W zależności od czasu trwania wyróżnia się:
- ostrą – do 14 dni,
- przetrwałą – od 14 do 30 dni,
- przewlekłą – utrzymującą się powyżej 30 dni.
Przyczyną ostrej biegunki są najczęściej infekcje wirusowe, rzadziej bakterie i pierwotniaki. Może towarzyszyć również ostrym zakażeniom przewodu pokarmowego, potocznie nazywanym „jelitówką”. Wówczas bardzo często występują także inne dolegliwości, takie jak:
- wymioty,
- bóle brzucha,
- nudności.
Biegunka może pojawić się również jako wynik dużego stresu lub np. w przebiegu zespołu drażliwego jelita (IBS)i. Niezależnie od przyczyny, warto wiedzieć, jaką dietę zastosować, aby pomóc organizmowi powrócić do pełni sił.
Jaka dieta przy biegunce będzie najlepsza?
W diecie przy biegunce – która powinna być lekkostrawna – kluczowym elementem jest nawadnianie organizmu. W menu należy uwzględnić produkty o działaniu zapierającym i bogatoenergetyczne, aby zrekompensować zmniejszone wchłanianie kalorii, które podczas biegunki wynosi jedynie 60–80%. W przypadku przebiegu biegunki, której towarzyszy znaczne odwodnienie, może okazać się konieczne stosowanie kilkugodzinnej głodówki, do czasu częściowej korekty objętości płynów.
Ostra biegunka zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, jednak w przypadku nasilonych objawów, długotrwałego przebiegu, odwodnienia lub towarzyszących dolegliwości, takich jak gorączka czy silny ból brzucha, wskazana może być konsultacja lekarza w celu ustalenia odpowiedniego leczenia i wykluczenia poważniejszych schorzeń.
Sprawdź także: Dieta przy biegunce co jeść, a czego nie? Zalecenia dla dzieci i dorosłych
Lekka dieta przy biegunce i nawadnianie
Podczas biegunki bardzo ważne są:
- ocena stanu nawodnienia (deficytu płynów i elektrolitów),
- nawodnienie organizmu,
- odpowiednie postępowanie żywieniowe.
O tym, że organizm jest znacznie odwodniony, mogą świadczyć:
- zaostrzone rysy twarzy,
- suche błony śluzowe,
- skóra mniej elastyczna,
- zapadnięte oczy,
- zachrypnięty głos.
Wczesne nawadnianie doustne jest koniecznym postępowaniem pomagającym w opanowaniu biegunki. Najlepiej sięgać po doustne płyny nawadniające, czyli tzw. elektrolity, które są dostępne w aptekach. W domowych warunkach można zastosować również domowy płyn nawadniający z:
- 0,9 g NaCl (sól kuchenna),
- 4,0 g sacharozy (cukier buraczany),
- 200 ml przegotowanej wody.
Dozwolone są też:
- herbata,
- jogurty,
- musy,
- kompot jabłkowy,
- zupy – najlepiej lekko posolone.
Dzieciom często zaleca się także podawanie zup z marchwi lub dyni, kleiku ryżowego czy musu jabłkowego. Marchew, dynia i jabłka zawierają bowiem pektyny, które w przebiegu fermentacji w jelicie dostarczają krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, będących źródłem energii dla enterocytów (komórek jelita cienkiego).
Czasami w leczeniu biegunki konieczne może okazać się zastosowanie leków np. przeciwbakteryjnych i przeciwbiegunkowych. Poniżej omawiamy szczegółowo, co jeść jak ma się biegunkę, a czego nie należy spożywać.
Sprawdź także: Dieta w insulinooporności – zasady diety o niskim indeksie glikemicznym
Co można jeść przy rozwolnieniu?
Co zatem jeść na biegunkę? W diecie lekkostrawnej przy jelitówce można uwzględnić m.in.:
- tarte jabłko,
- gotowany ryż,
- chudy rosół z białym, rozdrobnionym mięsem,
- kaszę kukurydzianą,
- płatki ryżowe,
- kisiel z czarnych jagód,
- mięso z marchewką lub dynią.
Źródłem białka powinny być chude produkty, takie jak:
- drób,
- jaja,
- sery twarogowe,
- jogurty.
Węglowodany należy dostarczać głównie z produktów skrobiowych, np. ryżu i drobnych kasz, natomiast jasne pieczywo oraz produkty zawierające dwucukry (np. sacharozę, laktozę) i cukry proste (takie jak glukoza i fruktoza) powinny zostać ograniczone. ZDozwolone są ziemniaki, np. gotowane w wodzie lub w formie purée.
W diecie przy biegunce warzywa powinny być podawane w postaci gotowanej (np. w wodzie, na parze), rozdrobnione, bez skórki. Dozwolone są też owoce, które dostarczają pektyny, np. banany i jabłka.
Do potraw warto dodawać tłuszcze roślinne, aby zwiększyć ich wartość energetyczną.
Podczas biegunki kluczowe jest podawanie posiłków w małych porcjach, ale częściej, nawet do 7 razy dziennie. To przyspiesza powrót do zdrowia i chroni przed przejściem biegunki w stan przewlekły. Zalecanymi metodami przygotowania posiłków są:
- gotowanie w wodzie,
- gotowanie na parze,
- pieczenie bez dodatku tłuszczu np. w naczyniu żaroodpornym.
Jeśli przygotowywanie tego typu dań i komponowanie lekkostrawnego jadłospisu są dla Ciebie wyzwaniem, wypróbuj catering dietetyczny. Skomponowana przez wykwalifikowanego specjalistę dieta pudełkowa to dobry sposób na poprawę stanu zdrowia niemal bez wysiłku. W najlepszych firmach znajdziesz różne rodzaje menu dopasowane do rozmaitych potrzeb, m.in. jadłospis wegański, dietę z niskim indeksem glikemicznym czy dietę bez laktozy.
Jaka dieta po biegunce jest zalecana i co jeść w okresie powrotu do zdrowia?
Wiesz już, co można jeść podczas biegunki, co natomiast można spożywać, gdy biegunka ustąpi? Jaki szybko zacząć rozszerzać dietę? Dieta lekkostrawna powinna być stosowana do momentu całkowitego ustąpienia dolegliwości. Jeśli apetyt się pojawia, to należy dążyć do jak najszybszego powrotu do zwykłej diety.
Należy jednak podkreślić, że tempo rozszerzania diety i rodzaj wprowadzanych produktów w dużej mierze zależą od indywidualnego stanu zdrowia oraz przyczyny biegunki. W przypadku łagodnych infekcji jelitowych organizm może szybciej wracać do pełnej sprawności, natomiast przy bardziej przewlekłych schorzeniach, takich jak zespół jelita drażliwego (IBS) czy choroby zapalne jelit, proces ten może wymagać większej ostrożności i trwać dłużej.
Czego unikać przy biegunce? Produkty niezalecane
Przy biegunce należy unikać warzyw wzdymających, takich jak kapusta, cebula czy brokuły, które mogą podrażniać przewód pokarmowy. Należy również zwrócić uwagę na pieczywo i zboża oraz unikać pieczywa razowego, pełnoziarnistego i innych produktów o wysokiej zawartości błonnika, takich jak otręby czy surowe warzywa. Choć błonnik jest korzystny dla zdrowia w normalnych warunkach, w trakcie biegunki może dodatkowo obciążać jelita, zwiększając liczbę stolców.
Ważne jest także unikanie tłustych i smażonych potraw, które obciążają układ trawienny i mogą prowadzić do wydłużenia czasu trwania biegunki. Tłuste produkty, potrawy typu fast-food, tłuste mięsa, wędliny czy serki topione, wymagają intensywnego trawienia, co w okresie osłabienia organizmu nie jest wskazane.
Podczas biegunki z diety należy wykluczyć również ostre przyprawy (np. chili, pieprz cayenne). Nie zaleca się również spożywania produktów mlecznych (np. mleka, kefiru, serów twarogowych), zwłaszcza w przypadku przejściowej nietolerancji laktozy, która często pojawia się podczas infekcji jelitowych.
Zarówno dla dorosłych, jak i dla dziecka po jelitówce dieta lekkostrawna nie powinna uwzględniać produktów o wysokiej zawartości cukru, takich jak:
- miód,
- słodzone dżemy,
- słodycze,
- soki owocowe,
- coca-cola,
- sok jabłkowy.
Produkty te mogą nasilać fermentację w jelitach, co pogarsza objawy biegunki (duża zawartość sacharozy nasila biegunkę osmotyczną).
Dodatkowo niezalecane jest spożywanie alkoholu, ponieważ może on działać drażniąco na błonę śluzową żołądka i jelit, a także przyczyniać się do większego odwodnienia organizmu.
Bibliografia:
- Ciborowska H., Ciborowski A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2018.
- Wasielica-Berger J., Ostra biegunka, „Gastroenterologia Kliniczna”, 2018, t. 10, nr 1.
.png)
