Dieta paleo – przeciwwskazania, które warto znać przed zmianą diety

Dieta paleolityczna, nazywana też dietą paleo, opiera się na założeniach, że człowiek powinien spożywać te produkty, które były dostępne dla naszych przodków w epoce paleolitu. Na czym polega dieta paleolityczna? Jej menu koncentruje się głównie na mięsie, rybach, owocach, warzywach, orzechach i nasionach. Z jadłospisu należy wyeliminować produkty zbożowe, nabiał, nasiona roślin strączkowych, a także żywność przetworzoną. Chociaż pierwsze efekty diety paleo można zaobserwować względnie szybko, warto wiedzieć, że nie każdy organizm będzie tolerował taki model odżywiania. Wyjaśniamy, dla kogo dieta paleo jest niewskazana.

Spis treści

1. Dieta paleo – przeciwwskazania zdrowotne
2. Niedobory pokarmowe w diecie paleolitycznej
3. Skutki uboczne żywienia paleo
4. Trudności związane ze stosowaniem diety paleo
5. Skuteczność diety paleolitycznej
6. Ograniczenia diety paleo

Dieta paleo – przeciwwskazania zdrowotne

Nie wszystkie osoby mogą bezpiecznie stosować paleo. Istnieją pewne schorzenia i stany, w których dieta paleolityczna może przynieść więcej szkody niż pożytku. Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• choroby nerek – dieta paleo charakteryzuje się wysoką zawartością białka, więc może obciążać nerki i prowadzić do ich niewydolności. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek lub innymi problemami nefrologicznymi, w tym pacjentów dializowanych ograniczenie białka jest jednym z najważniejszych zaleceń dietetycznych, stąd odżywianie paleo w tych przypadkach nie jest zalecane;
• cukrzyca typu 1 – ze względu na niskie spożycie węglowodanów u cukrzyków mogą występować bardzo niebezpieczne epizody hipoglikemii;
• choroby układu sercowo-naczyniowego – wysokie spożycie tłuszczów nasyconych w diecie paleo może przyczynić się do wzrostu poziomu cholesterolu całkowitego i frakcji cholesterolu LDL, która odpowiada za tworzenie się blaszek miażdżycowych w naczyniach krwionośnych. Osoby z podwyższonym ryzykiem miażdżycy lub choroby wieńcowej powinny zachować szczególną ostrożność, ponieważ nie wszystkie źródła tłuszczów są dla nich zdrowe. Przykładowo właściwości awokado czy orzechów są bardzo cenne, ale tłuszcze zwierzęce mogą obciążać niektóre narządy;
• zaburzenia metaboliczne – osoby z długotrwałymi zaburzeniami metabolicznymi, (np. hiperurykemią, która jest jednym z objawów dny moczanowej) mogą doświadczać pogorszenia objawów wskutek nadmiernego spożycia białek i puryn w diecie paleo;
• osteoporoza – eliminacja nabiału w diecie paleo może prowadzić do niedoboru wapnia i witaminy D, a w efekcie do zwiększonego ryzyka zaburzeń procesów, które wpływają na układ kostny. Niedobory są niebezpieczne szczególnie dla osób starszych oraz kobiet w okresie menopauzy;
• zaburzenia odżywiania – restrykcyjny charakter diety paleo i liczne ograniczenia mogą pogłębiać objawy ortoreksji lub innych zaburzeń.

Niedobory pokarmowe w diecie paleolitycznej

Zasady diety paleolitycznej wynikają z idei powrotu do korzeni pierwotnego odżywiania i nie pokrywają się ze współczesnymi wytycznymi zdrowego, racjonalnego odżywiania. Eliminowanie całych grup produktów żywnościowych (zbóż, nabiału lub nasiona roślin strączkowych) może powodować liczne niedobory. Najczęściej deficytowe w diecie paleo są:

• wapń – wykluczenie nabiału z menu diety paleo prowadzi do mniejszej podaży tego składnika mineralnego. Niedobór wapnia może skutkować problemami z gęstością kości i zwiększonym ryzykiem osteoporozy;
• błonnik pokarmowy – wykluczenie zbóż i strączków powoduje niedostateczną podaż włókna pokarmowego i może prowadzić do zaparć oraz problemów z mikrobiotą jelitową. Warto docenić właściwości orzechów i nasion, które zawierają w dużych ilościach zdrowe kwasy tłuszczowe, białko, błonnik oraz minerały, takie jak magnez, cynk i żelazo, które wspierają zdrowie serca, poprawiają trawienie oraz dostarczają energię;
• witaminy z grupy B – eliminacja pełnoziarnistych produktów zbożowych wiąże się z mniejszą podażą witamin B1, B2 oraz B6, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i metabolizmu energetycznego;
• witamina D – niedobór wapnia często idzie w parze z niewystarczającą ilością witaminy D i utrudnia przyswajanie tego minerału.

Skutki uboczne żywienia paleo

Skutki uboczne diety paleo mogą być bardzo różne. Osoby stosujące ten model żywienia często skarżą się na:

• spadek energii – bardzo niski udział węglowodanów w diecie może powodować uczucie zmęczenia i problemy z koncentracją, zwłaszcza na początku stosowania tego sposobu odżywiania. Wynika to głównie z eliminacji produktów zbożowych, które zwykle są głównym źródłem energii;
• problemy trawienne – niedobór błonnika pokarmowego przyczynia się do zaburzeń funkcjonowania przewodu pokarmowego, w tym zaparć i dysbiozy jelitowej. Dodatkowo zwiększone spożycie tłuszczów zwierzęcych w niektórych przypadkach może obciążać wątrobę i trzustkę, prowadząc do niestrawności, wzdęć lub uczucia ciężkości po posiłkach,
• stan ketozy – ograniczanie węglowodanów przez długi czas może spowodować, że organizm przejdzie w stan ketozy i zacznie czerpać energię z tłuszczów i białek zamiast z łatwo przyswajalnych cukrów z pieczywa, makaronów czy ryżu. Proces adaptacyjny nazywany keto grypą może objawiać się zmęczeniem, problemami z koncentracją, a nawet bólami głowy.

Zobacz także: Przepisy w diecie paleo – przykłady zdrowych posiłków

Trudności związane ze stosowaniem diety paleo

Efekty dieta paleo w niektórych przypadkach mogą być pozytywne, lecz należy podkreślić, że dieta wiąże się też z wieloma trudnościami. Jedno z największych wyzwań, z jakim muszą zmierzyć się zwolennicy tego sposobu żywienia, to ograniczona dostępność i wysoki koszt produktów zgodnych z zasadami diety paleolitica. Owoce morza, mięso z hodowli ekologicznych, nasiona i orzechy są znacznie droższe niż tradycyjne produkty zbożowe czy nabiał, które są bazą diety tradycyjnej.

Ponadto, ze względu na restrykcyjny charakter, dieta paleo może być trudna do utrzymywania przez dłuższy czas. Problemem może okazać się planowanie jadłospisu i konieczność przygotowywania większości dań od podstaw. Dodatkowo konieczność ścisłego monotonia posiłków może prowadzić do znużenia i zniechęcenia.

Trudności mogą również pojawić się podczas okazji do jedzenia poza domem, gdyż wiele restauracji i miejsc oferuje menu, które nie wpisuje się w zasady diety paleo.

Choć catering dietetyczny może pomóc w dostosowaniu posiłków do diety paleo, warto pamiętać, że ta restrykcyjna forma odżywiania może prowadzić do niedoborów składników odżywczych i nie jest zalecana.

Skuteczność diety paleolitycznej

Mimo że menu inspirowane dietą przodków zdobyło dużą popularność, wciąż brakuje solidnych badań naukowych, które jednoznacznie potwierdzałyby, czy dieta paleo jest zdrowa i bezpieczna. Założenie, że dieta paleolityczna skutecznie leczy niektóre choroby czy zapobiega pewnym schorzeniom, nigdy nie zostało udowodnione. Chociaż niektóre badania sugerują poprawę wartości stężenia glukozy lub cholesterolu we krwi, to wiele z tych badań ma charakter obserwacyjny i nie daje wiarygodnych podstaw do wyciągania jednoznacznych wniosków.

Warto nadmienić, że dieta ta opiera się na założeniu, że sposób odżywiania przodków sprzed tysięcy lat jest optymalny dla współczesnych ludzi, co zdaje się mocno wątpliwe. Takie podejście nie wydaje się dopasowane do współczesnych potrzeb zdrowotnych.

Zobacz także: Dieta samuraja – zasady, efekty oraz przykładowy jadłospis

Ograniczenia diety paleo

Jednym z głównych problemów diety paleo jest bardzo niska zawartość węglowodanów. Produkty węglowodanowe rozkładane są do glukozy, która stanowi podstawowe źródło energii dla mózgu oraz mięśni, a ich eliminacja może prowadzić do problemów z koncentracją, spadku wydolności fizycznej i uczucia osłabienia. Dieta paleo nie zapewnia też wystarczającej ilości błonnika i tym samym może negatywnie wpływać na pracę jelit i mikrobiotę.

Dieta paleolityczna może także wywołać negatywne efekty u osób aktywnie uprawiających sport, zwłaszcza intensywnie trenujących. Sportowcy potrzebują węglowodanów do utrzymania siły i regeneracji – są one głównym źródłem paliwa dla mięśni w trakcie intensywnych ćwiczeń, a ich ograniczenie może prowadzić do szybszego zmęczenia, spadku siły oraz wydajności. Dieta paleo może nie zapewniać odpowiedniej ilości kalorii potrzebnych do regeneracji mięśni po intensywnym treningu, utrudniać proces odbudowy tkanek i prowadzić do kontuzji lub przetrenowania. Nie jest też zalecana w celu redukcji wagi. To, ile można schudnąć na diecie paleo, zależy od indywidualnych predyspozycji, ale jedno jest pewne: jej stosowanie może prowadzić do efektu jo-jo i bez wątpienia nie przyczynia się do kształtowania zdrowych nawyków.