Gluten w ciągu ostatnich kilku dekad zyskał złą sławę. Bywa uznawany za winowajcę problemów z przewodem pokarmowym i niepotrzebnie wykluczany z jadłospisu. Jednak czy dieta bezglutenowa u osób zdrowych ma sens? Sprawdzamy, jakie są wskazania do eliminacji tego białka z posiłków i dla kogo produkty bezglutenowe są przeznaczone.
Spis treści
- Kto powinien stosować dietę bezglutenową?
- Dlaczego warto rozważyć dietę bezglutenową?
- Jakie są główne korzyści zdrowotne diety bezglutenowej?
- Produkty wykluczone na diecie bezglutenowej
- Produkty zalecane na diecie bezglutenowej
- Dieta bezglutenowa a celiakia – kluczowe informacje
- Jak dieta bezglutenowa wpływa na osoby z nadwrażliwością na gluten?
Kto powinien stosować dietę bezglutenową?
Zasada diety bezglutenowej jest w zasadzie jedna: wyeliminować gluten z diety. Jest to zalecane w trzech przypadkach:
- w celiakii,
- w nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten (nietolerancji glutenu),
- w przypadku alergii na gluten.
Te przypadłości oznaczają konieczność całkowitego wykluczenia glutenu z diety. W przypadku alergii zdarza się, że takie menu nie musi być stosowane przez całe życie – u dzieci czasem problem mija z wiekiem.
Inaczej jest w przypadku celiakii. To choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje wyściółkę jelita i powoduje stan zapalny. Katalizatorem całego procesu jest gluten, którego nawet mała ilość prowadzi do zmian w jelitach. Jedynym lekiem na celiakię jest dieta, a jej zasad trzeba przestrzegać przez całe życie.
Nietolerancja glutenu jest natomiast schorzeniem, które może minąć wraz z wiekiem, a odżywianie bezglutenowe warto stosować do czasu ustąpienia dolegliwości. Objawy ze strony różnych układów (pokarmowego, kostnego czy neurologicznego) są w tym przypadku wynikiem wywoływania przez gluten stanu zapalnego w organizmie.
Sprawdź także: Dieta bezglutenowa – czym jest gluten?
Dlaczego warto rozważyć dietę bezglutenową?
Niektóre źródła podają, że warto wykluczyć gluten z diety w innych chorobach autoimmunologicznych niż celiakia. Podstawą do tego jest fakt, że tego typu schorzenia lubią współwystępować ze sobą, tak jest np. w przypadku choroby Hashimoto i cukrzycy typu 1.
Nie ma jednoznacznych badań mówiących o tym, aby bezglutenowe jedzenie dawało korzyści zdrowotne w innych chorobach niż celiakia, nadwrażliwość i alergia na gluten. Nie ma także dowodów naukowych, które wskazywałyby zalety wykluczania glutenu w celu profilaktyki tych chorób.
Warto wyjaśnij, że dieta w chorobie Hashimoto i w cukrzycy typu 1 jest już dość restrykcyjna. Mimo tego wiele osób decyduje się na stosowanie diety bez glutenu i nabiału, która pozbawia organizm ważnych elementów. Żywność zawierająca gluten jest źródłem witamin z grupy B oraz błonnika pokarmowego. Nabiał zaś zawiera wapń i pełnowartościowe białko. Jeżeli nie ma wskazań do eliminacji – nie ma sensu ograniczać menu.
Jakie są główne korzyści zdrowotne diety bezglutenowej?
Odpowiednio zbilansowana dieta bezglutenowa przyczynia się do remisji celiakii i umożliwia normalne funkcjonowanie bez pogarszania stanu zdrowia. Całkowite wykluczenie glutenu jest jednak bardzo trudne, ponieważ znajduje się on w zbożach (pszenicy, jęczmieniu, orkiszu, życie) i jest dodawany w procesie technologicznym jako zagęstnik.
Produkty wykluczone na diecie bezglutenowej
Czego nie jeść na diecie bezglutenowej? Oprócz zbóż należy wykluczyć z jadłospisu tzw. produkty z glutenem ukrytym, czyli:
- gotowe sosy,
- konserwy,
- szynki,
- słodycze,
- czasem leki.
Należy uważnie czytać składy i zwracać uwagę na alergeny. Płatki owsiane naturalnie nie zawierają tego białka, jednak może być ono przenoszone z pobliskich pól, na których są uprawiane inne zboża.
Produkty zalecane na diecie bezglutenowej
Produkty wskazane na diecie bezglutenowej to oczywiście te naturalnie niezawierające glutenu. Zboża, które są bezpieczne, to:
- proso (kasza jaglana),
- kukurydza,
- gryka (kasza gryczana),
- owies (bezglutenowy),
- komosa ryżowa (quinoa),
- amarantus.
Oczywiście do naturalnie bezglutenowego jedzenia zaliczają się też:
- nabiał,
- mięso,
- jaja,
- ryby,
- warzywa,
- owoce,
- orzechy,
- oleje.
Jednak w produktach przetworzonych zawsze należy sprawdzać skład i certyfikaty. Znak produktu bezglutenowego to symbol przekreślonego kłosa.
Jeżeli komponowanie posiłków stanowi dla Ciebie problem lub szukasz inspiracji na to, jak mogłoby wyglądać Twoje menu, zamów catering dietetyczny.
Dieta bezglutenowa a celiakia – kluczowe informacje
Jak zostało wspomniane, celiakia wymaga całkowitego wykluczenia glutenu. Jeśli to białko będzie występowało w diecie, dojdzie do przewlekłego stanu zapalnego, a w konsekwencji do zaniku kosmków jelitowych. Na początku mogą wystąpić bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunki. Jednak długofalowymi skutkami spożywania glutenu w celiakii jest zespół złego wchłaniania spowodowany przez zmiany w wyściółce jelita.
Jeżeli organizm nie ma możliwości przyswajania makro- i mikroelementów z diety – występują niedobory. Najszybciej objawia się niedobór żelaza, witaminy D i wapnia. Zmian w jelitach nie można cofnąć, a tradycyjne podawanie suplementów i leków nie pomaga ze względu na zaburzone wchłanianie. Dlatego właśnie dieta bezglutenowa jest konieczna już na samym początku choroby.
Sprawdź także: Wielkanoc bez glutenu i laktozy
Jak dieta bezglutenowa wpływa na osoby z nadwrażliwością na gluten?
Dieta bezglutenowa jest jedynym remedium dla osób z nadwrażliwością. Pozwala na zachowanie zdrowia całego organizmu i dobrego samopoczucia. Spożycie glutenu nie jest jednak tak niebezpieczne jak w celiakii i najczęściej powoduje objawy ze strony układu pokarmowego – biegunkę, ból brzucha, nudności.
