Dieta niskowęglowodanowa a keto – podobieństwa i różnice

Dieta keto i low carb to dwa popularne modele żywienia opierające się na ograniczeniu spożycia węglowodanów, ale różniące się nieco zakresem i celem stosowania. Jakie są dokładne różnice między dietą keto a low carb i jak te sposoby żywienia wpływają na zdrowie organizmu ? Wyjaśniamy poniżej.

Spis treści

1. Co to jest dieta niskowęglowodanowa i dieta ketogeniczna?
2. Jakie są główne różnice między dietą niskowęglowodanową a ketogeniczną?
3. Korzyści i zagrożenia diety niskowęglowodanowej i ketogenicznej
4. Jakie są efekty zdrowotne diet niskowęglowodanowej i ketogenicznej?

Co to jest dieta niskowęglowodanowa i dieta ketogeniczna?

Dieta niskowęglowodanowa (low carb) i dieta ketogeniczna (keto) to dwa rodzaje diet opartych na ograniczeniu spożycia węglowodanów. Dieta ketogenna jest dietą wysokotłuszczową i należy do grupy diet niskowęglowodanowych. Efektem restrykcyjnego ograniczenia podaży węglowodanów podczas jej stosowania jest powstanie stanu ketozy w organizmie. Ketoza to stan metaboliczny, w którym organizm wykorzystuje tłuszcz jako główne źródło energii zamiast glukozy. Tłuszcze są rozkładane w wątrobie na kwasy tłuszczowe i przekształcane w ciała ketonowe, takie jak: aceton, acetooctan oraz kwas β-hydroksymasłowy. Te z kolei stają się alternatywnym źródłem energii.

W dietach niskowęglowodanowych wysoka jest zarówno podaż tłuszczów, jak i białka. Najczęściej zalecane są: mięso, ryby, nabiał, jaja, orzechy, niskowęglowodanowe warzywa i owoce. Wiele osób, które chcą ograniczyć węglowodany, zastanawia się jaką dietę wybrać: dietę niskowęglowodanową czy może dietę keto? Poniżej wyjaśniamy szczegółowo różnice między dietą niskowęglowodanową a dietą ketogeniczną.

Sprawdź także: Dieta LCHF – czyli na czym polega dieta niskowęglowodanowa-wysokotłuszczowa

Jakie są główne różnice między dietą niskowęglowodanową a ketogeniczną?

Dieta ketogeniczna (dieta keto) to bardziej restrykcyjna forma diety niskowęglowodanowej, której celem jest doprowadzenie do stanu ketozy, w którym organizm zaczyna wykorzystywać ketony jako główne źródło energii. Oznacza to, że spożycie węglowodanów w diecie keto jest zwykle ograniczone do 20–50 gramów dziennie, a większość energii pochodzi z tłuszczów (nawet 90% całkowitego spożycia kalorii). Dieta keto to zatem dieta bardzo niskowęglowodanowa.

Z kolei na diecie low carb konieczna jest redukcja spożycia węglowodanów, ale nie aż tak restrykcyjna jak na diecie keto. W diecie low carb udział tłuszczów i białek jest większy, ale nie musi prowadzić do stanu ketozy. Zazwyczaj na diecie low carb dozwolone jest spożywanie owoców, warzyw skrobiowych, nabiału i produktów węglowodanowych.

Diety niskowęglowodanowe można podzielić na:

• diety o umiarkowanej zawartości węglowodanów: 26–45% dziennego zapotrzebowania energetycznego;
• diety niskowęglowodanowe: <26% całkowitego spożycia energii lub <130 g węglowodanów dziennie;
• diety bardzo niskowęglowodanowe (dieta ketogeniczna): 20–50 g węglowodanów dziennie lub <10% dziennego zapotrzebowania energetycznego w przypadku stosowania diety 2000 kcal.

Korzyści i zagrożenia diety niskowęglowodanowej i ketogenicznej

Korzyści i zagrożenia wynikające ze stosowania diety niskowęglowodanowej, w tym diety ketogennej nie są w pełni poznane. Utrudnieniem jest brak jednoznacznej terminologii w zakresie diet niskowęglowodanowych. Bardzo często diety niskowęglowodanowe, które nie wywołują stanu ketozy, określane są także jako „ketogenne”, a w wielu badaniach klinicznych nie bada się nawet stężenia ciał ketonowych. Inną barierą jest także brak długoterminowych obserwacji, które jednoznacznie określałyby ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po zastosowaniu tego typu rodzaju żywienia.

Jakie są efekty zdrowotne diet niskowęglowodanowej i ketogenicznej?

Stosowanie diet niskowęglowodanowych może przynosić różne efekty. Wiadomo, iż dieta ketogeniczna jest skuteczną metodą niefarmakologicznego leczenia padaczki lekoopornej czy wrodzonych wad metabolizmu, takich jak: deficyt transportera glukozy 1 i deficyt dehydrogenazy pirogronianowej. Dieta keto może być także zalecana w innych rzadko występujących wadach wrodzonych metabolizmu, np. w przypadku glikogenozy, choroby mitochondrialne czy zaburzenia cyklu mocznikowego i metabolizmu puryn. Poza tym prace naukowe sugerują również, iż niskowęglowodanowa dieta keto może być wsparciem w leczeniu innych chorób o podłożu neurodegeneracyjnym np. w chorobie Alzheimera, stwardnieniu rozsianym, stwardnieniu zanikowym bocznym i migrenach.

Tego typu diety mogą być skuteczne również w leczeniu otyłości. Europejskie Towarzystwo Badań nad Otyłością rekomenduje m.in. bardzo nisko energetyczną dietę ketogenną jako dobrą i skuteczną strategię dla osób otyłych z chorobami współistniejącymi. Inną korzyścią wynikającą ze stosowania diety ketogennej może być lepsza kontrola glikemii i wpływ na zmniejszenie stężenia hemoglobiny glikowanej, co może być pomocne u osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej np. chorujących na cukrzycę typu 2 czy insulinooporność.

Przegląd aktualnej literatury medycznej pokazuje zatem, że diety niskowęglowodanowe nie ograniczają się jedynie do interwencji przeciwpadaczkowych, a ich potencjał wciąż nie jest jeszcze do końca poznany. Ich wartości zdrowotne zależą w dużej mierze od zastosowanego wariantu menu, stopnia przetworzenia i konfiguracji produktów. Istnieją jednak również pewne przeciwwskazania do stosowania menu keto. Przykładowo, dieta keto może zwiększać ryzyko kamicy nerkowej. W niektórych chorobach wątroby i nerek należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć wszelkie korzyści i zagrożenia stosowania diet niskowęglowodanowych.

Należy jasno podkreślić, że tego typu diety mogą być skuteczne, o ile są odpowiednio stosowane przez wykwalifikowany personel medyczny. Bardzo często te strategie żywieniowe są jednak stosowane jako wynik panujących trendów żywieniowych, na własną rękę, bez wskazań medycznych, co może przynieść więcej szkody, niż korzyści.

Sprawdź także: Rola węglowodanów w diecie

Dla kogo dieta niskowęglowodanowa jest bardziej odpowiednia niż ketogeniczna?

Dieta niskowęglowodanowa jest mniej restrykcyjna, bardziej elastyczna, przez co jest znacznie łatwiejsza w stosowaniu. Dieta niskowęglowodanowa to bardziej ogólne pojęcie. Taki model żywienia może się sprawdzić u wielu osób, np. tych, które chcą zredukować masę ciała, poprawić poziom cukru we krwi, czy też zwiększyć poziom ogólnej energii i poprawić samopoczucie bez konieczności wchodzenia w stan ketozy. Natomiast dieta ketogenna stosowana jest jako skuteczne narzędzie niefarmakologicznego leczenia padaczki lekoopornej czy w leczeniu wrodzonych wad metabolizmu. Ma ona ściśle określone zasady i do jej stosowana potrzebna jest wiedza dietetyczna. Na diecie keto należy również kontrolować stężenie ciał ketonowych i dokładnie obliczać podaż węglowodanów.

Jeśli chcesz stosować dietę niskowęglowodanową, np. keto, i mieć pewność, że menu będzie prawidłowo zbilansowane, wypróbuj catering dietetyczny.

Bibliografia:

1. Noakes T. D., Windt J., Evidence that supports the prescription of low-carbohydrate high-fat diets: a narrative review, „Br J Sports Med”, 2017.
2. Pietrzak D., Kasperek K., Rękawek P., Piątkowska-Chmiel I., The Therapeutic Role of Ketogenic Diet in Neurological Disorders, „Nutrients”, 2022.
3. Lilamand M., Porte B., Cognat E., Hugon J., Mouton-Liger F., Paquet C., Are ketogenic diets promising for Alzheimer's disease? A translational review, „Alzheimer's Research & Therapy”, 2020.
4. Atabilen B., Akdevelioğlu Y., Effects of different dietary interventions in multiple sclerosis: a systematic review of evidence from 2018 to 2022, „Nutritional Neuroscience”, 2023.
5. Oh R., Gilani B., Uppaluri K. R., Low-Carbohydrate Diet, „StatPearls”, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, 2024.
6. Chmiel I., Łojko D., Nutripsychiatria, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2024.