Zdrowa dieta jest niezbędna zarówno do utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu, jak i dla wspierania zdrowia wątroby. W niniejszym artykule omawiamy, jakie produkty warto włączyć do codziennego jadłospisu, a których należy unikać, aby wspomóc pracę wątroby i utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu.
Spis treści
- Podwyższony cholesterol a wątroba – dlaczego wątroba produkuje za dużo cholesterolu?
- Wysoki poziom cholesterolu a choroby wątroby
- Dieta przy chorej wątrobie i wysokim cholesterolu – jak powinna wyglądać?
- Prawidłowa praca wątroby a cholesterol – co jeść, aby poprawić funkcję wątroby i poziom cholesterolu?
- Chora wątroba a cholesterol – czego unikać w diecie na chorą wątrobę i wysoki cholesterol?
- Cholesterol a wątroba – jak jeszcze usprawnić funkcje wątroby?
- Wysoki cholesterol a wątroba – przykłady posiłków regulujących pracę wątroby
Podwyższony cholesterol a wątroba – dlaczego wątroba produkuje za dużo cholesterolu?
Podwyższone próby wątrobowe i cholesterol to jeden z czynników, który może być wskazaniem do zastosowania diety na wysoki cholesterol. Wątroba odgrywa podstawową rolę w metabolizmie cholesterolu i triglicerydów. Komórki wątroby wytwarzają około 80% cholesterolu syntetyzowanego w całym organizmie (jest wytwarzany z acetylokoenzymu A (CoA) z udziałem pojedynczego enzymu (reduktaza HMG CoA)). Aktywność tego enzymu jest hamowana przez wewnątrzkomórkowy cholesterol pochodzenia egzogennego (dieta wysokotłuszczowa) oraz insulinę, a także leki (statyny).
Zbyt duża produkcja cholesterolu przez wątrobę może wynikać z wielu czynników np. ze spożywania dużej ilości tłustych, ciężkostrawnych potraw oraz braku aktywności fizycznej. Najczęściej takim stanom towarzyszy również nadwaga i otyłość, które są wynikiem niezdrowego żywienia i braku ruchu. Również czynniki genetyczne mogą odgrywać pewną rolę w nadprodukcji cholesterolu. Hipercholesterolemia rodzinna to dziedziczne zaburzenie, w którym defekty genetyczne prowadzą do nadmiernej produkcji cholesterolu przez wątrobę lub upośledzenia jego usuwania z krwi.
Wysoki poziom cholesterolu a choroby wątroby
W niektórych chorobach wątroby można zaobserwować podwyższone stężenie cholesterolu we krwi. Przykładem może być np. niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD), która często współwystępuje z dyslipidemią charakteryzującą się podwyższonym poziomem cholesterolu całkowitego i frakcji LDL. Zaburzenia lipidowe obserwuje się również w zespole metabolicznym, który może prowadzić do stłuszczenia wątroby. Również w początkowych stadiach przewlekłych chorób wątroby może dochodzić do podwyższenia poziomu cholesterolu, natomiast w zaawansowanej marskości wątroby stężenie cholesterolu często się obniża, co odzwierciedla upośledzenie funkcji syntetycznej tego narządu.
Dieta przy chorej wątrobie i wysokim poziomie cholesterolu powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb i ogólnego stanu zdrowia. Ważne jest nie tylko wprowadzenie odpowiednich zmian żywieniowych, ale również leczenie choroby wątroby.
Dieta przy chorej wątrobie i wysokim cholesterolu – jak powinna wyglądać?
Aby skutecznie obniżyć poziom cholesterolu i wspierać zdrowie wątroby, warto wprowadzić do diety kilka kluczowych zmian. Zaleca się:
- ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych,
- eliminacja kwasów tłuszczowych trans.
W diecie powinny natomiast znaleźć się nienasycone kwasy tłuszczowe (obecne w olejach roślinnych, orzechach i tłustych rybach) oraz produkty bogate w błonnik pokarmowy (np. płatki owsiane, rośliny strączkowe oraz owoce i warzywa). Dodatkowo zaleca się włączenie do diety steroli i stanoli roślinnych (obecnych w niektórych margarynach, jogurtach czy sokach), ponieważ mogą one korzystnie wpływać na obniżenie lipoproteiny LDL.
Ile wody dziennie spożywać na diecie wspierającej wątrobę i wpływającej na regulację poziomu cholesterolu? Najlepiej pić ok. 30–35 ml/kg. masy ciała, czyli tyle, ile zaleca się na każdej zdrowej diecie.
Prawidłowa praca wątroby a cholesterol – co jeść, aby poprawić funkcję wątroby i poziom cholesterolu?
Aby wspierać prawidłową pracę wątroby i utrzymać odpowiedni poziom cholesterolu, warto włączyć do diety następujące produkty:
- chude gatunki mięsa, ryby,
- produkty pełnoziarniste,
- warzywa i owoce,
- zdrowe tłuszcze np. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany, olej z awokado, orzechy, pestki,
- nasiona roślin strączkowych np. fasola, soczewica, ciecierzyca,
- produkty wzbogacane o sterole i stanole roślinne np. margaryny, soki.
Sprawdź także: Dieta niskocholesterolowa – które produkty można spożywać, a których lepiej unikać?
Chora wątroba a cholesterol – czego unikać w diecie na chorą wątrobę i wysoki cholesterol?
W diecie dla zdrowej wątroby należy unikać produktów i pokarmów takich jak:
- tłuste mięso i przetwory mięsne: wieprzowina, baranina, podroby, kiełbasy, pasztety, boczek, salceson, tłuste wędliny itd.
- produkty smażone na głębokim tłuszczu, fast foody, żywność wysokoprzetworzona,
- pełnotłuste produkty mleczne, tłuste sery, śmietana, masło,
- słodycze, słodkie wypieki, ciastka, cukierki itd.,
- alkohol.
Sprawdź także: Dieta antycholesterolowa – jakie zmiany w sposobie odżywiania należy wprowadzić?
Cholesterol a wątroba – jak jeszcze usprawnić funkcje wątroby?
Oprócz zdrowej diety ważna dla prawidłowej pracy wątroby jest również regularna aktywność fizyczna. Szczególnie zalecane są ćwiczenia aerobowe – bieganie, pływanie czy jazda na rowerze. Taka aktywność może obniżyć stężenie trójglicerydów oraz „złego” cholesterolu LDL, jednocześnie podnosząc poziom „dobrego” cholesterolu HDL. Dodatkowo wysiłek fizyczny wspomaga procesy detoksykacyjne wątroby oraz poprawia jej ukrwienie, co również sprzyja regeneracji komórek wątrobowych.
Wysoki cholesterol a wątroba – przykłady posiłków regulujących pracę wątroby
Poniżej przedstawiamy przepisy na przykładowe posiłki, które mogą znaleźć się w diecie przy chorej wątrobie i wysokim cholesterolu. Warto pamiętać, że są to jedynie propozycje, a potrawy należy zmodyfikować tak, by odpowiadały indywidualnym potrzebom. Jeśli nie wiesz, jak zaplanować dietę dla zdrowia wątroby, sprzyjającą utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu, rozważ catering dietetyczny. Dieta pudełkowa pomoże obniżyć poziom cholesterolu i będzie wspierać funkcje wątroby. Dietetyk podpowie Ci, czy w Twoim przypadku zalecana jest np. dieta przeciwzapalna, dieta śródziemnomorska czy dieta DASH oraz zbilansuje menu zgodnie z Twoimi potrzebami i stanem zdrowia. Dzięki takiemu rozwiązaniu będziesz cieszyć się smacznymi i zdrowymi posiłkami, bez konieczności samodzielnego planowania i przygotowywania dań.
Owsianka z nasionami chia, orzechami i borówkami
Składniki:
- 5 łyżek płatków owsianych
- 180 ml napoju migdałowego
- 1 łyżka nasion chia
- 1 łyżka orzechów włoskich
- 1 łyżka migdałów
- 1 garść malin
- 1 garść borówek
Sposób wykonania:
W garnku zagotuj napój migdałowy, następnie dodaj płatki owsiane i nasiona chia. Gotuj na małym ogniu, mieszając, aż owsianka zgęstnieje. W międzyczasie posiekaj orzechy włoskie i migdały. Gdy owsianka osiągnie pożądaną konsystencję, przełóż ją do miski, posyp orzechami, migdałami oraz umytymi malinami i borówkami.
Kaszotto z brokułem i kurczakiem
Składniki:
- 50 g kaszy gryczanej
- 200 g piersi z kurczaka
- 4 różyczki brokuła
- 150 ml bulionu drobiowego lub warzywnego
- ćwierć cebuli
- 1 ząbek czosnku
- 1 łyżka oliwy z oliwek
- sól i pieprz do smaku
Sposób wykonania:
Pierś z kurczaka pokrój w kostkę, dopraw solą i pieprzem. Brokuła podziel na różyczki, cebulę i czosnek drobno posiekaj. Na głębokiej patelni rozgrzej łyżkę oliwy, dodaj kurczaka i smaż, aż się zarumieni. Wyjmij kurczaka z patelni i odłóż na bok. Na tę samą patelnię wrzuć cebulę i czosnek, smaż do zeszklenia. Dodaj kaszę gryczaną i smaż przez ok. 2 minuty. Wlej połowę bulionu, gotuj na małym ogniu, mieszając od czasu do czasu. Gdy kasza wchłonie bulion, dodaj resztę bulionu oraz różyczki brokuła. Gotuj, aż kasza będzie miękka, a brokuł ugotowany al dente. Na koniec dodaj podsmażonego kurczaka, wymieszaj i podgrzewaj przez chwilę. Dopraw do smaku solą i pieprzem.
Pieczony dorsz z warzywami i kaszą jaglaną
Składniki:
- 100 g dorsza
- pół cukinii
- ćwierć papryki czerwonej
- pół cebuli czerwonej
- 40 g kaszy jaglanej
- pół szklanki wody
- 1 ząbek czosnku
- 1 łyżka oliwy z oliwek
- 1 łyżka soku cytryny
- sól i pieprz do smaku
Sposób wykonania:
Kaszę jaglaną przepłucz pod bieżącą wodą, następnie wsyp do garnka, zalej wodą, dodaj szczyptę soli i gotuj pod przykryciem na małym ogniu, aż wchłonie całą wodę i będzie miękka. W międzyczasie rozgrzej piekarnik do 180°C. Cukinię, paprykę i cebulę pokrój w kostkę, czosnek posiekaj. Warzywa wymieszaj z łyżką oliwy, solą i pieprzem, rozłóż na blasze wyłożonej papierem do pieczenia. Piecz przez 15 minut. Filety z dorsza skrop sokiem z cytryny, posól i popieprz. Po 15 minutach dodaj rybę do warzyw i piecz kolejne 15 minut.
Bibliografia:
- Schoeneck M., Iggman D., The effects of foods on LDL cholesterol levels: A systematic review of the accumulated evidence from systematic reviews and meta-analyses of randomized controlled trials, „Nutrition, Metabolism & Cardiovascular Diseases”, 2021.
- Zahorska-Markiewicz B., Małecka-Tendera E., Olszanecka-Glinianowicz M., Chudek J., Patofizjologia kliniczna. Podręcznik dla studentów medycyny, Edra Urban & Partner, 2017.
.png)
